1932-2019
De man achter Museum Collectie Brands in Zuidoost-Drenthe
“Wat vandaag gewoon is, is morgen vaak vergeten. Tenzij iemand het bewaart.”
Die gedachte typeert Jans Brands misschien wel het best.
Waar veel spullen in de loop der jaren verdwijnen, zag Jans juist betekenis in de dingen die anderen weggooiden. Een oude kalender, een gebruiksvoorwerp uit een keukenlade, een stuk gereedschap, een doos met papieren of een eenvoudig schoolschrift: voor Jans vertelde het iets over mensen, over het dagelijks leven en over een wereld die langzaam veranderde.
Niet omdat het kostbaar moest zijn, maar omdat het iets liet zien van hoe mensen vroeger leefden. Precies die manier van kijken vormt nog altijd het hart van Museum Collectie Brands in Nieuw-Dordrecht. Een plek waar je niet alleen naar objecten kijkt, maar waar je midden in een leven, een tijdsbeeld en een verzamelaarswereld stapt.
Wie was Jans Brands?
Jans Johannes Brands werd geboren op 3 november 1932 in Nieuw-Dordrecht, midden in de Drentse veenkoloniën. Al op jonge leeftijd ontwikkelde hij een bijzondere manier van kijken. Waar anderen oude spullen zagen, zag Jans herinneringen.
Zijn nieuwsgierigheid groeide uit tot een levenslange passie voor verzamelen. Niet volgens vaste regels of systemen, maar vooral vanuit gevoel en interesse. Wat hem raakte, bleef bewaard. Zonder inventarislijsten of computers wist Jans feilloos wat hij had, waar het lag en welk verhaal erbij hoorde. Zijn geheugen vormde jarenlang als het ware het archief van de verzameling.
Zijn bekende uitspraak vat die manier van denken nog altijd treffend samen: “Waarom zou je iets weggooien, dan zie je het later nooit weer.”
Een verzameling die bleef groeien
Meer dan 65 jaar lang bleef Jans verzamelen. Van huishoudelijke voorwerpen, speelgoed en gereedschappen tot oude documenten, religieuze werken, munten, objecten uit de Tweede Wereldoorlog en historische stukken. Maar juist ook de kleine, herkenbare dingen bleven voor Jans belangrijk.
Een oude schooltas, een spaarpot of een gebruiksvoorwerp uit een keuken vertelde volgens hem soms net zoveel als een zeldzaam historisch document. Tussen de duizenden voorwerpen bevinden zich bovendien enkele bijzondere cultuurhistorische topstukken. Zo bevat de collectie onder andere het beroemde leenmannenregister van de bisschop van Utrecht uit circa 1379 en een gouden solidus van koning Dagobert I uit de zevende eeuw, wereldwijd een zeldzame munt waarvan nog maar enkele exemplaren bekend zijn.
Veel bezoekers herkennen tijdens hun bezoek iets van vroeger terug. Een voorwerp uit het huis van hun ouders of grootouders. Daardoor voelt de collectie niet afstandelijk, maar dichtbij.
Kijken door het sleutelgat van een leven
Een van de meest bijzondere onderdelen van Museum Collectie Brands is het oorspronkelijke woonhuis van Jans Brands. Hier woonde, leefde en verzamelde hij tientallen jaren lang. De kamers, meubels en persoonlijke spullen zijn grotendeels gebleven zoals Jans ze achterliet.
Daardoor voelt een bezoek aan het woonhuis anders dan een traditioneel museumbezoek. Je kijkt niet naar een nagebouwd decor, maar naar een echte plek waar jarenlang werd geleefd, gekoesterd en bewaard. Veel bezoekers omschrijven het alsof zij heel even door het sleutelgat van een ander leven mogen kijken.
De boerderij aan de Herenstreek in Nieuw-Dordrecht vormt letterlijk de basis van het museum. Hier ontstond de verzameling en hier moest zij volgens Jans ook blijven. Vrijwilligers moesten destijds zelfs paden vrijmaken tussen stapels dozen, papieren en voorwerpen om het huis toegankelijk te maken voor bezoekers. Die gelaagdheid voel je vandaag nog steeds. Achter iedere deur, kast of vitrinekast lijkt opnieuw een verhaal verborgen te liggen.
Juist daardoor voelt het woonhuis niet als een statisch museum, maar als een plek waar het leven van Jans nog altijd tastbaar aanwezig is.
Van verzameling naar museum
Vanaf de jaren tachtig begonnen steeds meer bezoekers, historici en deskundigen in te zien hoe uniek de verzameling van Jans Brands eigenlijk was. Tegelijkertijd groeide een belangrijke vraag: wat moest er met de verzameling gebeuren als Jans er zelf niet meer zou zijn?
Voor Jans voelde het ondenkbaar dat alles verspreid zou raken. Hij wilde dat de verzameling bij elkaar bleef, op de plek waar zij ontstaan was: Nieuw-Dordrecht.
In 1991 werd een stichting opgericht om de verzameling voor de toekomst te bewaren. Na jaren van inzet, onderzoek en samenwerking opende Museum Collectie Brands uiteindelijk officieel haar deuren op 17 november 2011.
Wat ooit begon als een persoonlijke verzameling in een boerderij groeide uit tot een museum waar bezoekers vandaag de dag nog altijd nieuwe details, herinneringen en verhalen ontdekken.
Vandaag: Museum Collectie Brands
Museum Collectie Brands is tegenwoordig veel meer dan alleen het woonhuis van Jans.
Rondom de oorspronkelijke boerderij bevinden zich meerdere museumzalen met wisselende exposities over verzamelen, geschiedenis, industrialisatie en het dagelijks leven in Zuidoost-Drenthe. Ook bevindt een groot deel van de verzameling zich nog altijd in het depot. Daardoor blijft het museum zich ontwikkelen en valt er bij ieder bezoek opnieuw iets te ontdekken.
Wie geïnteresseerd is in geschiedenis kan hier gemakkelijk een paar uur rondkijken. Daarnaast zijn er mogelijkheden voor groepsbezoeken en rondleidingen. In de museumbrasserie kunnen bezoekers rustig napraten onder het genot van koffie, thee of lunch, waardoor een bezoek aan Museum Collectie Brands voelt als een compleet dagje uit.
En misschien is dat uiteindelijk wel precies wat Jans Brands altijd hoopte: dat mensen anders zouden leren kijken naar de wereld om hen heen en naar de verhalen achter gewone dingen.
Veelgestelde vragen over Jans Brands
Wie was Jans Brands?
Jans Johannes Brands (1932–2019) was een verzamelaar uit Nieuw-Dordrecht die meer dan 65 jaar lang voorwerpen, documenten en herinneringen uit het dagelijks leven verzamelde. Zijn verzameling vormt vandaag de basis van Museum Collectie Brands.
Waarom verzamelde Jans Brands zoveel?
Jans geloofde dat voorwerpen iets vertellen over hoe mensen vroeger leefden. Daarom gooide hij weinig weg en bleef hij zijn hele leven verzamelen.
Hoe kwam Jans Brands aan zijn spullen?
Jans bezocht veilingen, rommelmarkten en antiekwinkels, maar gooide zelf ook bijna nooit iets weg. Alles kon volgens hem later nog van waarde zijn als herinnering aan het dagelijks leven van vroeger.
Hoe groot was de verzameling van Jans Brands?
De collectie bestaat uit meer dan 70.000 objecten en groeit nog altijd verder door schenkingen en aanvullingen. Jans bewaarde jarenlang alles in zijn boerderij en schuren aan de Herenstreek in Nieuw-Dordrecht en wist feilloos waar alles lag.
Wat voor objecten verzamelde Jans Brands?
Jans verzamelde alles wat hij interessant vond. Van munten, gereedschappen en huishoudelijke voorwerpen tot bijbels, speelgoed, oude documenten en objecten uit de Tweede Wereldoorlog. Sommige voorwerpen zijn nog relatief jong, andere zijn eeuwenoud.
Leeft Jans Brands nog?
Nee. Jans Brands overleed op 28 juni 2019 op 86-jarige leeftijd.
Waar ligt Museum Collectie Brands?
Museum Collectie Brands ligt in Nieuw-Dordrecht, in Zuidoost-Drenthe, vlakbij Emmen.
Filmpjes: Jans vertelt
In diverse filmpjes geeft Jans Brands informatie over verschillende onderwerpen die voorkomen in zijn collectie. Klik op een onderwerp en een YouTube video opent.